مرکز سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی تهران در دومین چک‌لیست تاب‌آوری مالی، چرخه سه مرحله‌ای «قبل از بحران، حین بحران و بعد از بحران» را به عنوان نقشه راه کسب‌وکارها برای دوام آوردن در زمان شوک، جلوگیری از فروپاشی نقدینگی و احیای پایدار پس از بحران تشریح کرد.

 به گزارش مرکز سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی تهران، تاب‌آوری مالی به این معناست که کسب‌وکار در زمان شوک‌ و بحران دوام آورده و بعد از بحران بتواند سریع‌تر احیا و پایدارتر شود.  این مسیر را می‌توان در سه بخش دید:

 ۱) قبل از بحران: آمادگی

هدف: کاهش آسیب‌پذیری و اطمینان از اینکه کسب وکار در بحران هم می‌تواند چرخه تولید و فروش را  تا حد ممکن حفظ و مدیریت دارد.

اقدامات کلیدی:

·        نقشه جریان نقدی و سناریوهای افت فروش: پیش‌بینی نقدینگی با سناریوهای مختلف (کاهش فروش، طولانی شدن وصول، محدودیت پرداخت).

·        ایجاد حاشیه امن سرمایه در گردش: تعیین حداقل نقدینگی موردنیاز برای پرداخت‌های حیاتی (حقوق، اجاره، انرژی، اقساط).

·        مدیریت ریسک وصول و اعتبار: دسته‌بندی مشتریان و قراردادها بر اساس ریسک وصول و احتمال مطالبات مشکوک.

·        پایش تعهدات و بدهی‌ها: کنترل سررسیدها (بانک، تأمین‌کننده، مالیات، بیمه و ...) و آماده‌سازی مسیرهای مذاکره برای تمدید.

·        حفاظت از دارایی‌های عملیاتی: نگهداری پیشگیرانه تجهیزات حیاتی، کنترل موجودی انبار و بررسی ریسک بلوکه شدن منابع و دارایی‌ها.

·        طراحی طرح اضطراری مالی: اقدامات روزهای اول بحران، اولویت پرداخت‌ها و نحوه تصمیم‌گیری.

خروجی این مرحله : بنگاه از نظر نقدینگی، بدهی و دارایی‌های حیاتی آماده شوک باشد.

 

 ۲) حین بحران: کنترل، بقا و کاهش شوک

 هدف: جلوگیری از فروپاشی نقدینگی و قطع چرخه عملیات کسب وکار

اقدامات کلیدی:

·        اولویت‌بندی پرداخت‌ها بر اساس استمرار تولید و فروش: پرداخت‌هایی که بیشترین اثر را در ادامه عملیات دارند.

·        مدیریت فوری وصول مطالبات و زنجیره فروش: مذاکره برای تسویه پلکانی و تغییر سررسید مشتریان بزرگ و هدفمند کردن پیگیری‌ها.

·        مدیریت اعتباری و تعهدات: مذاکره برای تمدید سررسیدها، جلوگیری از زنجیره عدم پرداخت (به‌ویژه چک‌های برگشتی).

·        کاهش ریسک مالیاتی و بیمه‌ای: برنامه پرداخت مرحله‌ای برای جلوگیری از تشدید جرایم و فشار نقدی.

·        حراست از دارایی‌های عملیاتی: جلوگیری از توقف تجهیزات حیاتی، مدیریت موجودی برای کاهش ضایعات و افت کیفیت، و شفاف‌سازی دارایی‌های در معرض بلوکه شدن.

خروجی این مرحله  کسب وکار عملیات را مدیریت کرده و تا حد امکان نگه می‌دارد و جلوی بدتر شدن وضعیت نقدینگی و اعتباری را می‌گیرد.

 ۳) بعد از بحران: احیا، بازسازی و تثبیت تاب‌آوری

 هدف: ترمیم مالی، کاهش ریسک تکرار و تبدیل درس‌های بحران به سیستم دائمی. 

اقدامات کلیدی:

·        بازسازی سرمایه در گردش: بازطراحی چرخه پول (کاهش مطالبات معوق، فروش یا تصفیه موجودی مازاد، مدیریت خرید و پرداخت).

·        نهایی‌سازی توافق بدهی‌ها و کاهش فشار دوباره: حل‌وفصل تعهدات با برنامه‌ زمان‌بندی ‌شده برای جلوگیری از برگشت بحران.

·        ترمیم اعتبار مالی و اصلاح سیاست‌های اعتباری: مدیریت هدفمند در اعتباردهی، اصلاح شرایط قراردادها و کنترل ریسک مشتریان.

·        ارزیابی خسارت و اصلاح ساختار دارایی‌ها: امحا، تعویض، احیا و اصلاح نگهداری تجهیزات و افزایش سهم دارایی‌های قابل‌استفاده.

·        اندازه‌گیری عملکرد و به‌روزرسانی طرح اضطراری: ثبت نقاط شکست و موفقیت و اصلاح شاخص‌ها، فرآیندها و سناریوها.

خروجی این مرحله کسب و کار پایدارتر می‌شود و تاب‌آوری به یک اصل مدیریتی تبدیل می‌گردد، نه یک واکنش مقطعی.